ผลการสำรวจผู้มาร่วมปฏิบัติกรรมฐาน ณ วัดพระศรีรัตนาราม

ระหว่างวันที่  22 มกราคม – 30 เมษายน พ.ศ. 2548

Saturday Night Meditation Attendants at Wat Phrasriratanaram, St. Louis, Missouri, USA

รายงานโดย นพ.คงศักดิ์ ตันไพจิตร, ดร.อนัญญา เรืองมา และ ดร.สุปราณี วอง

                การสำรวจนี้เป็นการสุ่มที่ได้มาจากการตอบคำถามโดยผู้ที่มาปฏิบัติธรรมวิปัสสนากรรมฐาน ณ วัดพระศรีรัตนาราม
ในช่วงวันที่ 22 มกราคม – 30 เมษายน พ.ศ. 2548 (รวม 12 สัปดาห์) ทุกท่านที่มาจะร่วมตอบคำถามชุดนี้ (ยกเว้นประมาณ

5 % ที่ขอไม่ตอบ ทุกๆท่านจะตอบคำถามเพียงครั้งเดียว แม้ว่าจะมาเป็นประจำติดต่อกันกี่ครั้งก็ตาม)

ลักษณะของการอบรมปฏิบัติธรรมวิปัสสนากรรมฐาน ณ วัดพระศรีรัตนาราม

                การอบรมปฏิบัติธรรมวิปัสสนากรรมฐาน ณ วัดพระศรีรัตนาราม เมืองเซนต์หลุยส์ รัฐมิสซูรี่ สหรัฐอเมริกา มีเป็นประจำ
ทุกๆคืนวันเสาร์ ในระหว่างเวลา 19.00 น. - 21.00 น. ซึ่งจัดขึ้นตลอดปีโดยไม่ว่างเว้น และได้กระทำมาแล้ว 15 ปี
(สำหรับภาพห้องกรรมฐาน สามารถเปิดดูได้จาก URL นี้  http://pg.photos.yahoo.com/ph/kongsakt/album?.dir=/5c23

                คณะสงฆ์ โดยมีท่านอจ.วีรวัฒน์ วีรธัมโม เป็นผู้เทศน์เป็นภาษาไทย (ในช่วงที่สุ่มข้อมูลนี้ ส่วนในโอกาสอื่นๆอาจเป็น
พระองค์อื่นที่เทศน์ เช่น ท่านอจ.บุญเหลือ สุขธัมโม เจ้าอาวาส หรือ ท่านอจ.ดร.มหานิคม พันธ์ยาง และในอดีตจะสอนนำโดยท่าน
อจ.มหาไหล โฆสโก อดีตเจ้าอาวาส หรือท่านอจ.มหาทอง เกิดโมลี เป็นผู้เทศน์ และในบางครั้ง ท่านอจ.มหาเหวย สิงห์ขัน
จะเทศน์เป็นภาษาอังกฤษ) จะเทศน์นำในธรรมะที่เกี่ยวเนื่องกับการปฏิบัติก่อนการปฏิบัติกรรมฐาน และแปลเป็นภาษาอังกฤษโดย
นพ.คงศักดิ์ ตันไพจิตร ให้ชาวต่างชาติ ที่มาร่วมปฏิบัติธรรมฟัง ในช่วงนี้จะกินเวลาประมาณ 1 ชั่วโมง

                หลังจากนั้น จะมีการปฏิบัติธรรมนั่งกรรมฐาน โดยวิธีอานาปานสติปัฎฐาน หรือโดยวิธีสร้างจังหวะตามแนวของหลวง
พ่อเทียน ตามถนัดของแต่ละท่าน เป็นเวลา 30 นาที โดยนพ.คงศักดิ์ ตันไพจิตร จะกล่าวนำสอนแนะการปฏิบัติตามแนวของ
มหาสติปัฏฐานสี่ ในช่วง 10 นาทีแรก

                เมื่อออกจากกรรมฐานแล้ว จะเป็นช่วงถาม-ตอบ ถกธรรมะ เป็นภาษาอังกฤษ ตลอดถึงการแลกเปลี่ยนข้อคิดและประสบ
การณ์ในการปฏิบัติธรรมของผู้มาร่วมปฏิบัติธรรม คำถามส่วนมากจะตอบโดยนพ.คงศักดิ์ ตันไพจิตร และในบางข้อโดย
นพ.สมศักดิ์ วงษ์รัตนโต ซึ่งมาร่วมปฏิบติธรรมเป็นประจำ

                โดยปกติแล้ว จะมีผู้มาร่วมปฏิบัติธรรมครั้งละประมาณ 10 – 20 ท่าน นอกจากในกรณีที่มีนักศึกษามาร่วมสังเกตการณ์
อาจมีผู้ร่วมรายการทั้งหมด 30 – 40 ท่าน

ผลการสุ่มข้อมูลจากผู้มาร่วมปฏิบัติธรรม

ผู้ที่ตอบคำถาม (ซึ่งออกแบบโดย ดร.อนัญญา เรืองมา) มีรวม 91 ท่าน ซึ่งแบ่งได้เป็น

- ผู้ที่มาปฏิบัติธรรมเป็นประจำหรือโดยตรง มี 64 ท่าน/ทั้งหมด 91 ท่าน หรือ 70 %

- ส่วนที่เหลือ 27 ท่าน/ทั้งหมด 91 ท่าน หรือ 30 % เป็นนักเรียน-นักศึกษาในวิชา World’s Religions จากสถาบันต่างๆ
ซึ่งการรายงานผลครั้งนี้ ได้แยกกลุ่มนี้ออกมา เนื่องจากว่า ทุกคนในกลุ่มนี้มาร่วมด้วยเป็นครั้งแรก และมีจุดประสงค์ใหญ่คือ
มาสังเกตการณ์ หรือทำรายงานส่งครู เพื่อไม่ให้สับสนกับกลุ่มที่ตั้งใจมาปฏิบัติธรรมโดยตรงหรือเป็นประจำ
(ซึ่งในกลุ่มที่มาปฏิบัติธรรมโดยตรงนั้น ก็มีถึง 50% ที่มาร่วมปฏิบัติธรรมเป็นครั้งแรก)

ในการตอบคำถาม เราให้สิทธิ์เสรีภาพแก่ผู้ตอบคำถามว่า จะเลือกตอบหรือไม่ตอบคำถามข้อใดข้อหนึ่งก็ได้ ถ้าไม่อยาก
จะตอบ ไม่บังคับว่าจะต้องตอบหมดทุกข้อ ส่วนในบางข้อนั้น มีคำตอบให้เลือกตอบได้หลายๆอย่างในคำถามเดียวกันนั้น ดังนั้น
ยอดรวมของคำตอบจะดูเหมือนว่ามีมากกว่าจำนวนคนของผู้ตอบคำถาม

สำหรับการรวบรวมตัวเลข การคำนวณค่าและสถิติ ตลอดถึงการทำ bar graphs, pie chart ที่สวยงามนั้น ได้
รับความเอื้อเฟื้อจาก ดร.สุปราณี วอง ที่ได้กรุณาช่วยทำให้ผลออกมาอ่านและเข้าใจได้ง่าย

อาชีพของผู้ที่มาปฏิบัติธรรมเป็นประจำ (ผู้ตอบ 59 ท่าน)

ผู้ที่มีวิชาชีพ เช่น แพทย์ วิศวกร ครู ผู้จัดการฯ มีเป็นจำนวนมากที่สุด คือ              62%

นักศึกษา (ขั้นเตรียมอุดมฯ หรือมหาวิทยาลัย) มี                                                   15%

ผู้ที่ไม่ได้เรียนมาทางวิชาชีพ (ช่างไม้ พนักงานเสริฟ เสมียน)                              12%

ผู้ที่ไม่ได้ทำงาน (เกษียณ แม่บ้าน กำลังหางานอยู่)                                                8%

ทำการค้า                                                                                                                  3%

ศาสนาพื้นฐาน

กลุ่มผู้ที่มาปฏิบัติธรรมเป็นประจำ (ผู้ตอบ 63 ท่าน) เป็น                    กลุ่มนักศึกษาศาสนาต่างๆในโลก  (ผู้ตอบ 25  ท่าน) เป็น

1. คริสต์                                   32%                                                                    1. คริสต์                                   84%

2. พุทธ                                    24%                                                                    2. ยังเปิดใจกว้างอยู่                 12%

3. ยังเปิดใจกว้างอยู่                 24%                                                                    3. ไม่มีศาสนา                         4%

4. ไม่มีศาสนา                          13%

5. ศาสนาอื่นๆ                          6%

6. ฮินดู                                    2%
ไม่มีผู้ที่นับถืออิสลาม

ทั้งสองกลุ่มเป็นคริสต์มากกว่าเพื่อน โดยเฉพาะกลุ่มนักศึกษาซึ่งมาสังเกตการณ์ หรือครูผู้สอนวิชาศาสนาเปรียบเทียบที่โรงเรียน
ส่งมาดูงานนอกสถานที่ เพื่อทำรายงาน หรือเพื่อให้ได้คะแนนเพิ่มพิเศษ

เป็นที่น่าสังเกตว่า เมื่อรวมผู้ที่ยังไม่ตกลงเลือกสังกัดศาสนาเข้ากับผู้ที่ไม่มีศาสนาแล้ว จะเป็นกลุ่มใหญ่ที่สุดในพวกที่มา
ปฏิบัติธรรมอยู่เป็นประจำ คือ 37 % (24 + 13) และ แม้ในกลุ่มนักศึกษาเองก็มีถึง 16 % (12 + 4)

วัยของผู้มาร่วมปฏิบัติธรรม

ทั้งสองกลุ่ม ผู้ที่มาร่วมปฏิบัติธรรมด้วยมากที่สุด อยู่ในช่วงอายุ 20-29 ปี (43%กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรม - ผู้ตอบ 61 ท่าน vs. 36%
นักศึกษาศาสนาต่างๆในโลก - ผู้ตอบ 25 ท่าน)  )

รองลงมาได้แก่วัยอายุ 30-39 ปี (28% กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรม vs. 24% นักศึกษาศาสนาต่างๆในโลก)

รองลงไปอีก ได้แก่วัยอายุ 40-39 ปี (11% กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรม vs. 16% นักศึกษาศาสนาต่างๆในโลก)

อายุของกลุ่มนักศึกษาศาสนาต่างๆในโลก จะมีเด็กหนุ่มสาว วัย 10-19 ปี อยู่ 20% (ซึ่งตรงตามวัยเฉลี่ยของนักศึกษาชั้นมัธยมทั่วๆไป)

                ในกลุ่มนี้ มีผู้มีวัย 50 – 59 ปี อยู่ 4% เนื่องจากปัจจุบันนี้ตามโบสถ์คริสต์ในสหรัฐเริ่มมีการสอนศาสนาโลกเพิ่มมากขึ้น
และบางโบสถ์จะชวนกันมาเยี่ยมวัดไทยเพื่อสังเกตการณ์ ฟังธรรมบรรยายและร่วมปฏบัติธรรมด้วย

เพศของกลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำและกลุ่มนักศึกษาศาสนาต่างๆในโลก

ทั้งสองกลุ่ม เป็นชายและหญิง จำนวนพอๆกัน คือครึ่งต่อครึ่ง

เชื้อชาติของผู้มาร่วมปฏิบัติธรรม

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ  (ผู้ตอบ 61 ท่าน) เป็นชาวอเมริกัน 72% เป็นคนไทย 18% และเชื้อชาติอื่นๆ 10%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาต่างๆในโลก (ผู้ตอบ 25 ท่าน) ไม่มีคนไทย แต่เป็น American 100%

คุณเป็นนักเรียนไทยหรือมาฝึกงานจากเมืองไทยหรือเปล่า

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ (ผู้ตอบ 62 ท่าน) ไม่ได้เป็นนักเรียนไทย 92%, เป็นนักเรียนไทยหรือมาฝึกงานจากเมืองไทย 8%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาต่างๆในโลก (ผู้ตอบ 25 ท่าน) ทั้งหมด 100%ไม่มีนักเรียนไทยหรือมาฝึกงานจากเมืองไทย

คุณเคยไปเมืองไทยหรือรู้จักกับคนไทยไหม

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ (ผู้ตอบ 62 ท่าน)ไม่รู้จักคนไทยหรือไม่เคยไปเมืองไทย 68%, รู้จักคนไทยหรือเคยไปเมืองไทย 32%  

กลุ่มนักศึกษาศาสนาต่างๆในโลก (ผู้ตอบ 25 ท่าน) ไม่รู้จักคนไทยหรือไม่เคยไปเมืองไทย 84%,
รู้จักคนไทยหรือเคยไปเมืองไทย 16%  

กลุ่มผู้ที่มาปฏิบัติธรรมเป็นประจำ (ผู้ตอบ 59/64 ท่าน อีก 5 รายไม่แจ้งเชื้อชาติ) แบ่งเชื้อชาติได้เป็น 3 กลุ่มใหญ่ๆ คือ
          - ชาวไทย มี 11 ท่าน หรือ 18.6% ของทั้งหมด (11/59) ซึ่งเป็นพุทธทุกท่าน
           - ชาวอเมริกัน มี 44 ท่าน หรือ 74.5% ของทั้งหมด (44/59):  เป็นพุทธ 5.1%, เป็นคริสต์ 32.2%, ยังเปิดใจอยู่ 23.7%,
ไม่มีศาสนา 10.2%
         - เชื้อชาติอื่นๆ มี 4 ท่าน หรือ 6.8% ของทั้งหมด (4/59): เป็นพุทธ 1.7%, ฮินดู 1.7%, ยังเปิดใจอยู่ 1.7%, ไม่มีศาสนา 1.7%
(คือ อย่างละ 1 ท่าน หรือ 1.7%)

กลุ่มนักศึกษาศาสนาต่างๆในโลก (ผู้ตอบ 25/27 ท่าน) เป็นคริสต์ 84%, ยังเปิดใจอยู่ 12.0%, ไม่มีศาสนา 4.0%

มาร่วมปฏิบัติธรรมเป็นครั้งแรก

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำหรือโดยตรง (ผู้ตอบ 64 ท่าน)  มาเป็นครั้งแรก 50%, ไม่ใช่เป็นครั้งแรก 50%  

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก (ผู้ตอบ 27 ท่าน) มาเป็นครั้งแรกทั้งหมด คือ 100%

ช่วงเวลาที่ได้สนใจในพุทธศาสนา

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ (62/64 ท่านที่ตอบ) มีความสนใจในพุทธศาสนามานานเป็นส่วนมาก ที่นานกว่า 10 ปีมี 24.2%,
ระหว่าง 5-10 ปีมี 17.7%, ระหว่าง 2-5 ปีมี 17.7%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก (25/27 ท่านที่ตอบ) มีความสนใจในพุทธศาสนามานาน 5-10 ปีมี 24.0%, 2-5 ปีมี 12.0%,

ไม่ถึงปี 16.0%, และไม่ถึงเดือน 40.0%

สาเหตุที่สนใจพุทธศาสนา

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ ส่วนมากเป็นเพราะ อยากเรียนรู้ 29%, สาเหตุอื่น 22%, เจอปัญหาหนัก 18%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก สาเหตุสำคัญที่มาเพราะ เป็นส่วนหนึ่งของวิชาที่เรียน 53%,
หรือมาหาข้อมูลทำการบ้าน 16%, อยากเรียนรู้ 16%

แหล่งข้อมูลในพุทธศาสนา

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ ศึกษาข้อมูลจาก - หนังสือ 30%, ชั้นเรียนหรือการประชุม 18%, อินเตอร์เนต16%, หนังสือเล่มเล็ก 12%,
ใบปลิว 9%, video or audio 7 %, แหล่งอื่น ๆ เช่น จากเพื่อน หรือจากมาร่วมกิจกรรมวัด 7%.

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก ศึกษาข้อมูลจาก - หนังสือ 36%, ชั้นเรียนหรือการประชุม 29%, อินเตอร์เนต16%,
video or audio 10%, หนังสือเล่มเล็ก 3 %, แหล่งอื่น ๆ เช่นจากเพื่อน หรือจากมาร่วมกิจกรรมวัด 3 %, ใบปลิว 2%

มาร่วมปฏิบัติธรรมบ่อยเพียงไร

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ ส่วนมากมาร่วมปฏิบัติธรรมเป็นครั้งคราว 38%, จำนวนพอๆกับกลุ่มที่มาเกิน 2 ครั้งต่อเดือน 38%,
สองครั้งต่อเดือน 16%, เดือนละครั้ง 9%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก ไม่ได้มาประจำ (นั่นคือมาเป็นครั้งแรก)

ไปร่วมปฏิบัติธรรมกับสำนักอื่น

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ (ผู้ตอบ 63 ท่าน) ส่วนมาก  92% ไม่ได้ไปร่วมปฏิบัติกับสำนักอื่น มีเพียง 8%ที่ไปสำนักอื่นด้วย

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก  (ผู้ตอบ 27 ท่าน) ทั้งหมด  100% ไม่ได้ไปร่วมปฏิบัติธรรมกับสำนักอื่น 
และมาร่วมปฏิบัติธรรมที่วัดพระศรีรัตนารามเป็นครั้งแรก  

ปฏิบัติกรรมฐานที่บ้านเป็นประจำหรือไม่

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ (ผู้ตอบ 47 ท่าน) ปฏิบัติกรรมฐานที่บ้านด้วยเป็นประจำ 55%, ไม่ได้ทำ 45%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก (ผู้ตอบ 5 ท่าน) ปฏิบัติกรรมฐานที่บ้านด้วยเป็นประจำ 60%, ไม่ได้ทำ 40%

ปฏิบัติกรรมฐานมานานเท่าไรแล้ว

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ (ผู้ตอบ 63 ท่าน) ส่วนมากปฏิบัติธรรมมาแล้วกว่า 6 เดือนขึ้นไป กล่าวคือ 6-12 เดือนมี 13%, 1-3 ปี 14%,
3-10 ปี16%,
กว่า10ปี 13%, ส่วนที่เหลือ ไม่เคยปฏิบัติเลย 30% (คือเริ่มมาเป็นครั้งแรก แต่ไม่ใช่กลุ่มนักศึกษา),
ปฏิบัติต่ำกว่า 1 เดือน 8%, 1-6 เดือน 6%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก (ผู้ตอบ 26 ท่าน) ส่วนมากไม่เคยปฏิบัติ 85%, ปฏิบัติต่ำกว่า 1 เดือน 4%, 1-6 เดือน 12%

วิธีที่ใช้ปฏิบัติกรรมฐาน

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ ส่วนมากปฏิบัติธรรมด้วย อานาปานสติ 51%, นอกนั้นปฏิบัติด้วยวิธีต่างๆ เช่น การสวดมนต์16%,
วิธีอื่นๆ 9%, วิธีเคลื่อนไหวตามแนวหลวงพ่อเทียน 7%, ด้วยอนุสสติหรือเพ่งที่จุดหนึ่งจุดใด 7%, วิธี ทีเอ็ม
Transcendental Meditation 4%, พลังจักรวาล 3%, นั่งแบบเซน 3%, ท่องบ่นภาวนาแบบนิชิเรน 1%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก ส่วนมากปฏิบัติธรรมด้วย อานาปานสติ 36%, นอกนั้นชอบวิธีต่างๆ เช่น นั่งแบบเซน 18%,
การสวดมนต์18%, วิธีอื่นๆ 27%

วิธีที่ถูกใจและชอบใช้ในการปฏิบัติกรรมฐาน

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ (ผู้ตอบ 49 ท่าน) ส่วนมากชอบการปฏิบัติธรรมด้วย อานาปานสติ 59%, นอกนั้นชอบวิธีต่างๆ เช่น ด้วย
การสวดมนต์12%, วิธีอื่นๆ 8%, วิธีเคลื่อนไหวตามแนวหลวงพ่อเทียน 6%, วิธี ทีเอ็ม Transcendental Meditation 4%,
พลังจักรวาล 4%, ท่องบ่นภาวนาแบบนิชิเรน 4%, ด้วยอนุสสติหรือเพ่งที่จุดหนึ่งจุดใด 2%,

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก (ผู้ตอบ 7 ท่าน) ส่วนมากชอบปฏิบัติธรรมด้วย อานาปานสติ 43%, นอกนั้นชอบวิธีต่างๆ เช่น
 การสวดมนต์ 29%, นั่งแบบเซน 14%, วิธีอื่นๆ 27%

ทราบได้อย่างไรถึงโปรแกรมปฏิบัติกรรมฐานนี้

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ ส่วนมากได้ทราบจากเพื่อนฝูงหรือญาติ 39%, ส่วนที่เหลือรับทราบจากแหล่งต่างๆ เช่น จากการขับรถผ่าน 17%, จากอินเตอร์เนต 14%, จากที่อื่นๆ 13%, จากทางโรงเรียน 11%, จากสมุดโทรศัพท์ 6%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก ส่วนมากได้ทราบ จากทางโรงเรียน 63%, จากเพื่อนฝูงหรือญาติ 19%, จากอินเตอร์เนต11%,
ส่วนที่เหลือรับทราบ จากการขับรถผ่าน 4%, จากสมุดโทรศัพท์ 4%

อะไรที่ชักนำให้มาปฏิบัติธรรม

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ ส่วนมากมาปฏิบัติธรรม เพื่อเรียนรู้วิธีปฏิบัติกรรมฐานได้ดีขึ้น 13%, แสวงหาสันติสุข 13%,
เพื่อเรียนรู้พุทธศาสนาได้ดีขึ้น 13%, ความอยากรู้อยากเห็น 12%, เพื่อให้เป็นคนดีกว่าก่อน 10%, เพื่อให้พ้นทุกข์ 8%,
เพื่อให้หายเศร้า 6%, ตามเพื่อนมา 5%, เพื่อลองของใหม่ๆ 4%, ทำรายงานส่งโรงเรียน 4%, เพื่อให้ได้พลังจิต 4%,
เพื่อมาสังสรรค์ 4%, เพื่อสังเกตการณ์ 2%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก ส่วนมากมาปฏิบัติธรรม ตามโครงการของโรงเรียนหรือเพื่อทำรายงานส่งโรงเรียน 31%,
ความอยากรู้อยากเห็น 19%, เพื่อสังเกตการณ์ 15%, เพื่อเรียนรู้พุทธศาสนาได้ดีขึ้น 13%, เพื่อเรียนรู้วิธีทำกรรมฐานได้ดีขึ้น 7%,
ตามเพื่อนมา 4%, เพื่อลองของใหม่ๆ 4%, แสวงหาสันติสุข 3%, เพื่อให้ได้พลังจิต 1%

เข้าใจเรื่องสติปัฏฐานสี่หรือไม่

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ  (ผู้ตอบ 64 ท่าน)  เข้าใจอยู่บ้าง 41%, คุ้นๆหู 23%, ไม่เคยได้ยิน 20%, เข้าใจดี 14%, กำลังฝึกปฏิบัติอยู่ 2%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก  (ผู้ตอบ 23 ท่าน) ไม่เคยได้ยิน 35%, เข้าใจอยู่บ้าง 35%, คุ้นๆหู 22%, เข้าใจดี 9%

พระท่านสอนเป็นอย่างไร

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ (ผู้ตอบ 53 ท่าน)   กำลังดี 89%, ยาวไป 8%, สั้นไป 4%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก (ผู้ตอบ 20 ท่าน)  กำลังดี 90%, ยาวไป 6%, สั้นไป 5%

เรื่องที่สอนตรงจุดไหม

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ   (ผู้ตอบ 35 ท่าน) ตรงจุด100%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก  (ผู้ตอบ 16 ท่าน) ตรงจุด 88%, ไม่ตรงจุด13%

เรื่องที่สอนนำไปใช้ในชีวิตได้ไหม

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ  (ผู้ตอบ 42 ท่าน)  ใช้ได้ 95%, ใช้ไม่ได้ 5%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก  (ผู้ตอบ 12 ท่าน) ใช้ได้ 75%, ใช้ไม่ได้ 25%

แสดงว่ากลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ มองเห็นประโยชน์ได้มากกว่า กลุ่มนักศึกษา แม้จะฟังพร้อมกันในเรื่องเดียวกัน

การแปลเป็นภาษาอังกฤษเป็นอย่างไร

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ (ผู้ตอบ 56/64)   กำลังดี 91%, ยาวไป 4 %, สั้นไป 5%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก (ผู้ตอบ 25/27)  กำลังดี 80%, ยาวไป 20 %

ช่วงปฏิบัติกรรมฐานเป็นอย่างไร

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ   (ผู้ตอบ 56/64) กำลังดี 89%, นานไป 5 %, น้อยไป 5%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก  (ผู้ตอบ 23/27) กำลังดี 87%, นานไป 13 %

ช่วงคำถาม-คำตอบและอภิปรายเป็นอย่างไร

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ   (ผู้ตอบ 52/64) กำลังดี 92%, กว้างเกินไป 4 %, ผิวเผินไป 4%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก  (ผู้ตอบ 16/27) กำลังดี 81%, กว้างเกินไป 13 %, ผิวเผินไป 6%

ห้องกรรมฐานเป็นอย่างไร

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ   สงบดี 49%, ดี 44%, ร้อนเกินไป 4 %, หนาวไป 2%, ห้องเล็กไป 1%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก  สงบดี 50%,  ดี 40%, ร้อนเกินไป 5 %, หนาวไป 3%, ห้องเล็กไป 3%

ที่นั่งเป็นอย่างไร

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ   (ผู้ตอบ 58 ท่าน) กำลังดี 84%, นั่งไม่สบาย 16%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก  (ผู้ตอบ 25 ท่าน) กำลังดี 96%, นั่งไม่สบาย 4%

ระบบเสียงเป็นอย่างไร

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ  (ผู้ตอบ 61 ท่าน)  กำลังดี 100%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก (ผู้ตอบ 26 ท่าน)  กำลังดี 88%, ค่อยไป 12%

ความเห็นในกิจกรรมทั้งหมดของการปฏิบัติธรรม

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ   (58/64 ท่านที่ตอบ) ดีเลิศ 45%, ดี 45%, พอใช้ได้ 10%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก  (24/27 ท่านที่ตอบ) ดีเลิศ 4%, ดี 74%, ใช้ได้ 22%

การมาปฏิบัติธรรมนี้ตรงตามความคาดหมายไหม

กลุ่มผู้ปฏิบัติธรรมประจำ  (ผู้ตอบ 61 ท่าน)  ตรงตามความคาดหมาย 95%, ไม่ตรงตามความคาดหมาย 5%

กลุ่มนักศึกษาศาสนาแห่งโลก  (ผู้ตอบ 21 ท่าน)  ตรงตามความคาดหมาย 90%, ไม่ตรงตามความคาดหมาย 10%

มาแล้วได้อะไรกลับไปบ้าง